Borsada yatırım yapan kişinin amacı, bir şirketin pay senedini satın alarak o şirkete ortak olmak ve şirketin piyasa değerindeki artış ile birlikte pay senedinin de değerinin artması sonucu kazanç elde etmektir. Fakat borsanın düşüş trendinde olduğu dönemlerde bir hisse senedi alarak kâr elde etmek zorlaşmaktadır.

Borsanın yada ilgili hissenin Ayı Piyasası dediğimiz düşüş dönemlerinde elimizdeki pay senetlerini satarak düşüşlerden etkilenmemek mümkündür. Kendi hissesini sattığı için bunda bir sakınca görmüyorum. Fakat uyanıklar işi bir ileri noktaya taşıyarak elinde olmayan hisse senedini üstten satıp düşmesine katkı sağlayarak alttan yerine koyma yoluyla kendilerine haksız bir kazanç elde etme yoluna başvurmaktadır. İşte buna açığa satış işlemi denmektedir.

Borsada açığa satış, düşüş trendinde olan bir piyasada kâr elde etmeyi sağlayacak bir yöntemdir. Yatırıcımlar bir hissenin düşüşe geçeceğine inanıyorsa elinde olmayan bir hisseyi, belirli bir vadede yerine koymak şartı ile satabilir. Vade sonrası ise yatırımcı, satmış olduğu hisseleri sattığı kişiye teslim etmek zorundadır.

Örneğin elinde olmayan 1000 lotu 100 TL den AÇIĞA satan kişi, hisseyi alan kişiye 1000 lotu teslim edemez çünkü elinde yoktur. Yani 100 Bin TL parayı alıp o kişiye de 1000 lot hisse borçlanmıştır. Başka birinden daha düşük fiyattan almayı deneyecek ve aradaki farkı kar etmek isteyecektir.

Örneğin başkasından 1000 lotu 97 TL ye alsın. Bu 1000 lotu açığa sattığı kişiye teslim eder ve borcunu kapatır. 100 Bin TL ye sattığı hisseyi 97 000 TL ye aldığı için 3000 TL kar eder. Tersi durum da olabilir. 100 TL altına düşecek diye sattığı hisse düşmeyip yukarıda gidebilir. 1000 lot borcu vardır ve bu 1000 lot hisseyi 103 TL den alırsa bu sefer 1000 lotu sattığı kişiye teslim eder 103 bin TL para öder ve 3 bin TL zarar eder. Her iki durumda da elinde hiç hisse kalmaz.

Kredili işlem ise aracı kurumun, portföydeki miktardan daha üst seviyede hisse miktarı alımı yapılmasına imkân vermesidir. Portföy hesabında 50 000 TL bulunan bir yatırımcı, aracı kurumu ile örneğin 20 000 TL kredili işlem sözleşmesi imzalamışsa, 70 000 TL ye kadar hisse alım satım yapabilecektir. Her gün için kredili miktara göre günlük faiz ödemesi yapılır. Ayrıca aracı kurumlar kredi sözleşmesi haricinde portföyün 2-3 katına kadar gün sonu satmak koşuluyla yatırımcılara kredili işlem yapma olanağı da sunmaktadır. Benim çok sık yaptığım ama uzmanlık gerektiren bu işlemi sizlere tavsiye etmemekteyim. mSistem kullanarak gün içi yapılan işlemler ile güzel kazançlar elde etmekte elimde olan hisselerin maliyetlerini ise bu yolla aşağı çekmekteyim.

Bir yatırımcının elinde A, B ve C şirketlerine ait hisse senetleri olduğunu düşünelim. Bu kişi, teknik analiz bilgilerine dayanarak D hissesinin değerleneceğini düşünmektedir ancak hesabında para yoktur.  A, B ve C hisselerini teminat göstererek aracı kurumun kendine sunduğu gün sonu satma şartıyla D hissesinden 50 bin TL’lik pay almıştır. Aynı gün bu hisse senedi %5 bir değer kazanmış ve bu yatırımcı elindeki lotları 52500 TL’den satarak kredi hesabını kapatmıştır. Dolayısı ile 2500 TL tutarında bir kar elde etmiştir ve bunu parası yokken yapmıştır.

Bazen hisse senetlerinde işlem yapan kötü niyetli insanlar çok yüksek miktarlarda ardı ardına alım ve satım işlemleri ile küçük yatırımcıların dikkatini çekerek hisselerdeki oynaklığı (volatilite) artırarak, alttan topladıkları hisseleri yukarı fiyattan ellerinden çıkararak yatırımcıların zarar etmesine neden olurlar.  SPK hisse senedindeki hareketliliği durdurmak, işlemleri sakinleştirmek, özellikle küçük yatırımcıyı korumak için bazı zamanlarda hisse senetlerine “Kredili İşlem Yasağı” getirir.

Açığa Satış ve Kredili İşlem Yasağı Hisseyi Nasıl Etkiler?

Borsada Açığa Satış YASAĞI hisse için OLUMLU bir yaklaşım olup hisse üzerinde aşağı yönlü baskıyı engellemektedir. Kredili İşlem Yasağı ise bazen olumlu bazen de olumsuz sonuçlar vermektedir. Olumsuz yanı hissenin hacmin düşmesi ve talebin azalmasıdır. Bu ise hisse de yükselişi zorlaştırır. Olumlu yanı ise günlük kredili işlem yaparak parası olmadan işlem yapanların hisseye bulaşmamasıdır. Çünkü bazı iş bilmezler parası olmadan gün içinde hisseyi toplamakta ve tahta yapıcının bunu farketmesi ve aşağı yönlü baskı yapması sonucu hisseyi gün sonunda olmadık fiyatlara satması ile sonuçlanabilmektedir.