Brüt takas, SPK tarafından hisse senetlerinde oluşan volatilitenin (fiyat oynaklığının) engellenmesi için yapılan bir uygulamadır. SPK bu uygulamaya kısaca “netleştirmenin kaldırılması” demektedir.

Netleştirme, gün içinde hesabımızda net nakit bulunmasa bile alım satım yapmamıza izin verilen ve gün sonunda yaptığınız alım satımların karşılaştırılarak net bir sonuç alınmasına yarayan bir uygulamadır.

Netleştirme işlemi sayesinde hesabınızda para olmasa bile hisse alabilir ve bu hisseyi gün içinde satarak yada satmayarak netleştirme işlemine tabi tutabilirsiniz. Örneğin gün içinde 10 TL fiyattan bir hisseyi 2 000 lot alıp gün içinde 10,50 TL fiyattan 2 000 lot satarsanız. Gün sonu Netleştirme işlemi sonucunda hiç hisse almamış olursunuz fakat 1000 TL kazanç sağlayarak portföy değerinizde artış sağlayabilirsiniz. Bu 1000 TL kazanç T+2 yani 2 gün sonra hesabınıza geçer. Yada 1000 lotunu satarak gün sonu netleştirme sonucunda portföyünüze 1000 lot o hisseden eklemiş olursunuz.

Peki neden netleştirmeye gerek duyulur?

Netleştirme işlemi sayesinde nakit paramız olmadan teminat göstererek yada kredili işlem yapabilmekteyiz. Böylece borsada yapılan hacim artmaktadır ve bu durum, herkesin işine yaramaktadır. SPK netleştirme işlemini tamamen kaldırsa borsanın daralmasına sebep olur. Çünkü sattığımız hisselerin parası T+2 Takas dediğimiz 2 gün sonra hesabımıza nakit olarak geçer. Eğer netleştirme işlemi olmasaydı 2 gün sonra hesabımıza geçecek para ile işlem yapabilirdik. Dolayısıyla kredili işlem ile hisse senedi alımı da yapamazdık. O yüzden Netleştirme uygulaması ile 2 gün sonra gelecek paramız ile yada tamamen borca kredili işlem yaparak yapay hareketlere izin verilmektedir. Fakat bu durum abartıldığı zaman ilgili hissede netleştirme uygulamasına ara verilmekte ve hisse Brüt Takasa alınmaktadır.

Bazen hisse senetlerinde işlem yapan kötü niyetli insanlar çok yüksek miktarlarda ardı ardına alım ve satım işlemleri ile küçük yatırımcıların dikkatini çekerek hisselerdeki oynaklığı (volatilite) artırarak, alttan topladıkları hisseleri yukarı fiyattan ellerinden çıkararak yatırımcıların zarar etmesine neden olurlar. SPK hisse senedindeki hareketliliği durdurmak, işlemleri sakinleştirmek, özellikle küçük yatırımcıyı korumak için bazı zamanlarda hisse senetlerine “brüt takas uygulaması” getirir.

Yani hisse brüt takasa girince;

• Alınan hissenin aynı gün içerisinde satılmasını engeller. En erken (T+1) bir gün sonra satılabilir. Yani aynı gün içerisinde brüt takasta bulunan hissede al-sat yapılamaz.
• Brüt takas bir hisseyi alabilmemiz için sadece nakit paramızı kullanabiliriz. Kredili işlem yapamayız. Yani borç para ile brüt takasdaki hisseyi alamayız.
• Brüt takasdaki hissenin satışı sonucunda elde edilen para ile aynı gün içerisinde brüt takas bir hisse senedi en erken bir gün sonra (T+1) alınabilir. Fakat bu tutar ile normal bir hisse senedini aynı gün içerisinde alabilirsiniz.
• Brüt takas uygulamasına konu olan hisse bir gün sonra satılabildiği için satışın gerçekleşeceği takas tarihinde hesabında satış emrini karşılayacak miktarda hisse senedinin bulunması gereklidir. Örneğin Pazartesi 100 lot aldınız. Salı 50 lot daha aldınız. Toplam 150 lotun 100 lotunu Salı satabilirsiniz. Hepsini yani 150 lotu sadece Çarşamba günü satabilirsiniz.

01/10/2020 tarihinde devreye alınan Pay Piyasası yeni pazar kurallarına göre Alt Pazar, Yakın İzleme Pazarı ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu’nda takas işlemleri brüt takas esaslarına göre gerçekleştirilmektedir.

Yıldız Pazar ve Ana Pazar’da brüt takas, Borsa İstanbul ve SPK tarafından getirilen tedbir uygulamalarına bağlı olarak pay bazında süreli olarak uygulanmaktadır. Pay senetlerinin brüt takasta kalacağı süre, SPK tarafından belirlenmekte olup bazı durumlarda Brüt Takas bitiş tarihi belirlenmediği için süresiz de olabiliyor.

Brüt takas hisseye nasıl etki eder?

Sizleri Borsada Takas ve Brüt Takas nedir konularında bilgilendirdik. Brüt takas hisseye nasıl etki eder? Yatırımcı bu durumda ne yapmalıdır sorusunun cevabı için siteye giriş yapmalısınız. Siteye giriş yapmak için ise mSistem Robotik Borsa öğrencisi olmanız gerekmektedir.